Yemeni

Yemeni Anadolu’nun bazı yörelerinde hala üretilmeye devam edilen, sığır, keçi, oğlak ve manda derilerini hammadde olarak kullanılarak yapılan bir çeşit ayakkabıdır.

Anadolu’ya Halep’ den geldiği rivayet olunun yemeninin günümüzde Antep, Maraş ve Kilis şehirlerinde üretimi devam etmektedir. Yemeni ne demek diye sorulacak olduğunda bu adın ilk kez Yemen’ de Yemeni Ekber isminde bir kişi tarafından yapılmış olduğu için verildiği bilinmektedir. Yemen’ den Halep’ e oradan da Anadolu’ da bulunan şehirlere yayılmıştır. Yemeninin tarihi yaklaşık olarak altı yüzyıla dayanmakta olduğu tahmin edilmektedir.

Yemeni Yapımı

Yemeni yapılırken alt taban kısmında sığır veya manda, üst kısımda ise keçi, yemeninin iç astarında koyun, tabanın içinde ise keçi ya da sığır, ayağın yan taraflarında ise oğlaktan elde edilen deri kullanılmaktadır.

Yemeni saya ve taban ismi verilen yüzden oluşmak üzere iki ayrı parçadan oluşturulur. İlk olarak kösele, üstüne kalıp koyularak çizilir. Çizilen yerler teber yardımıyla kesilir. Daha sonra yüz ustalar tarafından dikilir bu kısım dikildikten sonra kalıba gerilmesi için bakır çiviler ile çivilenerek yerleştirilir. Hazırlıkları tamamlanan yüze ve taban köselesine iyi bir yapıştırıcı sürülür, daha kuvvetli yapışabilmesi için çekiç ile dövülür. Yemeni yapım aşamasında, ipliklerin çabuk çürümemesi ve yemeninin suyu geçirmemesi amacıyla muma batırılmış pamuk iplikleri kullanılır. Dikilmeye hazır duruma gelen yemeni gerilen kalıptan çıkartılır ve kenar dikişleri çekilir. Yemeni ayakkabı günümüzde halen daha talep görmektedir.

Eski dönemlerde yemeni yapmak için daha fazla siyah renk deri kullanılırdı. Bugünlerde ise doğal içerikli boyalarla renklendirilen derilerin kullanılması ile birçok çeşit renkte yemeniler üretilmektedir. Özel olarak kadınların kullanımı için üretilen yemenilerde sıklıkla gül kurusu veya kırmızı renkler tercih edilmektedir. Kadınlara yapılan yemenilerin yüzleri genelde 3 parçadan oluşur. Bu yemeniler kadınların arzusuna göre dikişler ile süslenebilir. Bunun yanında kadınlara yapılan yemenilerde dört parçalı köseleden topuk yapılır. Erkekler için yapılan yemenilerden bazılarına ise tek parçadan kösele ökçe yapılmaktadır. Açıklandığı üzere yemeni modelleri arasında farklılık olabilir. Bu farklılıklarda cinsiyet ve istekler göz önünde bulundurulmaktadır.

Tarihte Yemeni

Yemeni ayakkabıların yaygın bir şekilde kullanıldığı zamanlarda bazı şehirlerde yemenici çarşıları kurulmuştur. Yemenicilik meslek alanının bazı sokaklara ismini vermesinden, yemeniciliğin kültürel ve ekonomik açılardan önemini anlamak mümkündür.

Eski dönemlerde Anadolu’ da neredeyse her yörede üretilen ve ortak yapılış özellikleri bulunduran geleneksel ayakkabı üretiminde olduğu gibi yemenicilik de sanayileşmenin dolayısıyla makineleşmenin bu alana yaptığı olumsuz etkiyle günümüzde ancak birkaç şehirde az sayıda usta sayesinde tarihin tozlu sayfalarına karışmamıştır.

Saray Yemenisi

Yemeninin saya kısmının iki parça olarak farklı dikiş yöntemleri kullanılarak dikildiği bir çeşit ayakkabı modelidir. Saray yemenisinin Osmanlı Dönemlerinde devlet adamları tarafından sarayın içerisinde terlik gibi kullandıkları tarihçiler tarafından söylenmektedir. Yemeninin yapım aşamaları esasına dayalı olarak ortaya konan bu model iki parçalı yapıdan oluşan sayanın değişik malzemeler ve saraç dikiş süslemeleri metodu ile model değişimleri yapılarak çeşit oluşturulmaktadır. Yemeni ayakkabıyı devlet adamlarının tercih ettiğinin da bilinmesiyle geniş bir kullanıcı kitlesi olduğu anlaşılmaktadır.

Kelik

Konçları incik kemiğinin üzerine kadar çıkan, ön kısımdan deriden yapılma bağcıklarla kapatılan, postalların kısa modelli olanı da denebilecek ayakkabı türüne kelik denmektedir. Kelik de yemeni gibi dana sığır veya manda derisinden üretilir. Genel olarak taban kısmında manda derisi, sayada ise dana derisi kullanılarak üretilir. Kelik ayakkabının ağız kenarlarında ve bağcıkların altında kalan kısım ile kenarlarında yüzle farklı renkte de koyun derisiyle kılık ile temizleme işlemi yapılmaktadır. Kelik Osmanlı zamanında oldukça fazla giyilen postallara kıyasla daha yalın ve yaz mevsimi için yapılan bir ayakkabı çeşidi olarak da tarih kaynaklarında yer alır. Günümüz ayakkabı seçimlerinde kelik en çok tercih edilen kısa bilekte biten bot modellerindendir. Modern tasarımlar yapılarak ve değişik malzeme kullanılarak günümüz de halen üretilmektedir.

Postal

Koncu yani ayakkabının üst kısmı keçilerin derilerinden, topuğu örtebilecek uzunlukta olan, taban kısmı sığır derisi kösele ile ökçesiz ve tabanların uç kısmı sivrice, kayık burun gibi yukarı doğru kıvrık, zeminde çok fazla kayan ve bu sebeple giyen kişinin sık sık düştüğü bir ayakkabı çeşididir. Eski dönemlerdeki postallar günümüzde askerlerin kullandıkları postal olarak adlandırılan bot veya potin modellerinden tamamen farklıdır. Postalların koncunun ön kısmı olduğu gibi açıktır. Bu açıklık arasında postalın kulağı veya dili denilen bir meşinden parça bulunur. Postal ayakkabı da aynı yemeni gibi el yapımı bir üründür. Postal ayakkabıları yalnızca erkekler giymektedir. Irgat, amele, asker, işçi, koçu kişilerin giymeleri amacıyla yapılan daha kaba modelli potinlere de postal denilir.

Yemeni Yazma

Kadınlar çok uzun zamandır başlarını örtmek için örtü kullanmışlardır. Kadınların geçmişten günümüze kullandıkları bu örtüleri erkekler de ihtiyaç halinde zaman zaman kafalarını kapatmak için kullanmışlardır. Harman yerinde tozdan korunmak, kışın soğuktan hatta bazen başlarına güneş geçmelerine engel olmak adına baş örtüsü takarlar. Anadolu’ da kadınlar genellikle başlarına bir tülbent veya yazma ile kapatırlar. Kadınların ve erkeklerin kullandıkları bu örtünün çok farklı ifade biçimleri vardır. Kimi ifadeler Türkçe olmakla birlikte yabancı dillerden dilimize yansıyan ifadeleri de görmek mümkündür. Yemeni yazma tülbent bu ifadelerden yalnızca birkaç tanesidir.

Yemeni Fiyatları

Yemeni fiyatları günümüzde birçok değişkene bağlı olarak farklı olabilmektedir. Yemeni yapımında kullanılacak olan derinin cinsi bu fiyatlar üzerinde etki edebilir. Bununla birlikte derinin kalitesi de fiyatları değiştirecektir. Bu ürünlerin fabrikasyon olanları el yapımı yemeni modellerine göre daha ucuz olmaktadır. ayrıca yemenilerin boyandığı boyaların kalitesi de yemeni fiyatları üzerinde etki eder.

 

 

 

 

× Bilgi ve Fiyat Alın